okładka
okładka
strona główna w numerze kluby rowerowe kalendarium forum razem na rower galeria czytelników w następnym numerze regulaminy konkursów archiwum o nas redakcja reklama prenumerata sieć sprzedaży

skomentuj »
n.p.m.
partnerzy

trasymasy.pl

sportportal.pl

twojmedyk.pl

Reklama

pierwszy rower
strona główna >> 9/2011 >> 9/2011 >> Okrągłe to za mało

poradniki

Nim będzie za późno

Zapewne pamiętacie te chwile, gdy Wasz rower był zupełnie nowy.  Jego lśniący lakier jeszcze nie nosił śladów po przebytych... »

Poradniki >> jakie koła pod sakwy


Okrągłe to za mało

Łukasz Wiśniowski
Zawodowy mechanik rowerowy podczas centrowania koła. Staranne zbudowanie i wycentrowanie koła zajmuje zwykle ponad godzinę

Opisy wypraw rowerowych obfitują w historie o złamanych szprychach, rozcentrowanych kołach i pękniętych obręczach. Dzieje się tak, ponieważ podczas cykloturystyki z sakwami koła objuczonych rowerów, szczególnie tylne, mają bardzo ciężki żywot. Jak zatem można uchronić się lub chociaż zminimalizować prawdopodobieństwo awarii koła, która zazwyczaj uniemożliwia lub przynajmniej znacznie utrudnia dalszą jazdę?

Koło rowerowe zbudowane jest z piasty, szprych, nypli oraz obręczy. Gdy położymy wszystkie te delikatne elementy osobno na stole, zbudowanie z nich mocnego koła musi się wydać dziełem niemal niemożliwym. Każdy z nich ma istotne znaczenie dla wytrzymałości koła. W końcu łańcuch jest tak silny, jak jego najsłabsze ogniwo. Kupując kompletny rower, teoretycznie nie trzeba przejmować się kołami. Są przecież gotowe, kręcą się i są względnie proste. Jednak w 95 procentach nie zostały zbudowane z myślą o cykloturystyce.

Piasty

Dobór komponentów składowych kół zależy od klasy (i oczywiście ceny) całego pojazdu. W tych tańszych, kosztujących około 1000 złotych, często spotyka się jeszcze tylne piasty na nakręcany wolnobieg. Ze względu na niesymetryczne łożyskowanie nie są one dobrym wyborem dla turysty, gdyż źle znoszą dodatkowe obciążenie załadowanymi sakwami, przez co znacznie łatwiej wygiąć w nich oś. Piasty na kasetę zawodzą rzadziej. W konstrukcji piast ważne jest również ich uszczelnienie, które chroni łożyska przed kurzem, wodą i błotem. Najtańsze takiego uszczelnienia nie mają wcale. Pod względem łożyskowania piasty dzielą się na oparte na łożyskach maszynowych oraz te o tradycyjnej konstrukcji z nabitą w korpusie piasty bieżnią, kulkami (bądź wiankami kulek) i konusami z nakrętkami kontrującymi, dzięki którym reguluje się luz roboczy. Zarówno jedne, jak i drugie, mają swoje wady i zalety. Teoretycznie mniej zawodne są te na łożyskach maszynowych, choć raczej trudniej do nich nabyć części zamienne, np. pękniętą oś. Z kolei tradycyjne łożyska wymagają większej uwagi serwisowej, dbania o właściwą regulację i smarowanie. Awarie zadbanych łożysk zdarzają się rzadko. Sporym kłopotem może być natomiast uszkodzenie bębenka tylnej piasty, czyli mechanizmu odpowiadającego za efekt wolnego koła. Na skutek zniszczenia wewnętrznych części może się zablokować lub całkowicie uwolnić, w obu wypadkach uniemożliwiając napędzanie roweru. Niestety nie ma recepty na całkowicie niezawodne bębenki. Psują się nawet te w piastach kosztujących więcej niż niejeden kompletny rower. Ryzyko awarii minimalizuje jednak regularny serwis, dzięki któremu można wcześnie wykryć wszelkie usterki. W związku z tym, że na trasie możemy nie trafić na sklep czy serwis, który dysponuje częściami zamiennymi do takiej piasty, jaka jest w naszym rowerze, jej awaria wiąże się zazwyczaj z koniecznością wymiany i przeplecenia koła lub wymiany całego koła na nowe.

Szprychy

Kluczowe znaczenie dla wytrzymałości koła mają szprychy. Najpopularniejsze wykonane są ze stali nierdzewnej i zwykłej, acz poddanej procesowi ocynkowania. Pod względem konstrukcji szprychy dzielimy na cieniowane, czyli odchudzone w celu obniżenia ich masy, i niecieniowane. Do pewnej granicy cieniowanie szprych nie wpływa na ich wytrzymałość. Przy sportowym wykorzystaniu ma to duże znaczenie, gdyż zawodnicy doceniają każdy gram oszczędzony na masie kół. Najbardziej popularne średnice cieniowanych szprych to 2,0/1,8/2,0 milimetry oraz 2,0/1,5/2,0 milimetry. Tę pierwszą można z powodzeniem wykorzystać do zbudowania koła turystycznego, ale w cykloturystyce doskonale sprawdzają się szprychy w rozmiarze 2,3/1,8/2,0 milimetry, w których główka szprychy (element wchodzący w piastę) ma powiększoną średnicę i przez to zwiększoną wytrzymałość. Szprychy pękają bowiem najczęściej przy główce. Dobrym kompromisem dla cykloturysty są wykonane ze stali nierdzewnej szprychy o najpopularniejszej średnicy 2,0 milimetra. Przy budowaniu koła bardzo istotny jest też dobór odpowiedniej długości szprych. Dokonuje się go, mierząc piastę i obręcz oraz podstawiając dane do wzoru lub programu komputerowego. Szprychy produkowane są w długościach co dwa milimetry. Teoretycznie im więcej szprych, tym lepiej. Praktyka dowodzi jednak, że zarówno koła z 32, jak 36 szprychami dobrze znoszą obciążenie sakwami i te dwie liczby szprych rekomendujemy.

Nyple

Łącznikiem pomiędzy szprychą a obręczą jest nypel. Jest to specjalnie wyprofilowana, wydłużona nakrętka, którą przekłada się przez otwór w obręczy i nakręca na szprychę. Nyple wykonuje się z mosiądzu, stali nierdzewnej bądź aluminium. Ten ostatni materiał jest najchętniej wykorzystywany przez sportowców z tych samych powodów, co cieniowane szprychy – niższej masy. Nyple aluminiowe są jednak mniej wytrzymałe i dlatego do budowy kół, mających znosić obciążenia sakwami, lepiej zastosować mosiężne bądź stalowe. Obok materiału równie ważna jest precyzja wykonania gwarantująca powtarzalny kształt i dokładnie wykonany gwint. Te dwa parametry mają znaczący wpływ na jakość koła, zarówno podczas procesu jego budowania i centrowania, jak również późniejszej eksploatacji.

Zdjęcie: Łukasz Wiśniowski



skomentuj ten artykuł

Komentarze


3-09-2011 20:26 ryszard
Bardzo przydatne wiadomości,dziękuję .

17-09-2011 20:10 brooks
Swego czasu tylne koło 28 zaplatałem DT Alpine III,które przy łebku miały 2,35 mm.Są za mocne i czasami zamiast urwać sie przy łebku rozrywały kołnierz piasty lub wyrywał sie nypel z obręczy/oczkowana.Od trzech lat mam koło zbudowane na DT Champion-2 mm i problem znikł

1-04-2013 20:28 28cali
Budowanie kół to sztuka ;) - wynika to z tego artykułu